Wat is de optimale waarde voor vitamine D?

De Nederlandse minimumwaarde voor vitamine D in het bloed is 30 nmol/L voor gezonde volwassenen jonger dan 70 jaar en 50 nmol/L vanaf 70 jaar. De Gezondheidsraad koos deze grenzen vanuit botgezondheid. Vitamine D helpt bij de opname van calcium en de mineralisatie van botten. Bij ouderen keek de raad vooral naar het risico op botbreuken, een belangrijk gevolg van botontkalking. (1)

Als streefwaarde voor voedingsonderhoud vind ik 30 en 50 nmol/L te laag. Ik houd 75 nmol/L aan als ondergrens en zie in de praktijk liever een waarde boven 80 nmol/L. Die keuze baseer ik op onderzoek dat ook naar gezondheid buiten de botten kijkt.

Wat doet vitamine D voor je afweer?

De actieve vorm van vitamine D bindt zich aan een receptor in je cellen. In afweercellen helpt die receptor bepalen hoe actief bepaalde genen zijn. Zo kan vitamine D de aanmaak van cathelicidine stimuleren, een afweerstof die bacteriën helpt bestrijden. Onderzoek in menselijke immuuncellen laat zien dat vitamine D de activiteit van honderden doelgenen kan beïnvloeden. (2, 3)

Bij welke waarden zagen onderzoekers de laagste risico’s?

Ekmekcioglu en Poteser brachten in 2025 onderzoek naar de relatie tussen vitamine D-bloedwaarden en uiteenlopende gezondheidsuitkomsten samen. Voor veel groepen uitkomsten lagen de bloedwaarden met het laagste waargenomen risico gemiddeld tussen 60 en 80 nmol/L. Het gunstigste punt verschilde per uitkomst. In afzonderlijke analyses kwamen ook waarden boven 80 gunstig naar voren. (4)

Cardiovasculaire sterfte. Bij ruim 247.000 mensen in Kopenhagen hing een waarde rond 70 nmol/L samen met de laagste sterfte aan hart- en vaatziekten. Bij zowel lagere als hogere waarden liep het waargenomen risico op. (5)

Darmkanker. In een analyse van 17 bevolkingsonderzoeken hing 87,5 tot 100 nmol/L samen met een 27% lager relatief risico op darmkanker dan 50 tot 62,5 nmol/L. (6)

Diabetes type 2. In drie gerandomiseerde onderzoeken bij mensen met prediabetes traden met vitamine D over drie jaar ongeveer drie gevallen van diabetes minder per honderd deelnemers op dan met placebo. Bij deelnemers die D3 kregen, hing een bereikte waarde van 75–99 nmol/L samen met minder nieuwe gevallen dan 50–74 nmol/L. De onderzoekers lootten voor vitamine D of placebo en vergeleken de bereikte bloedwaarden vervolgens binnen de D3-groep. (7)

75 nmol/L ligt aan de bovenkant van het bereik dat in het overzicht vaak terugkomt. Ik mik liever iets hoger om ruimte te houden voor een daling in de winter. In het grote VITAL-onderzoek kwamen nieuwe kankerdiagnoses en ernstige hart- en vaatproblemen ongeveer even vaak voor bij vitamine D3 als bij placebo. Hoeveel extra gezondheidswinst een gezonde volwassene behaalt door gericht van 50 naar 75 of 80 nmol/L te gaan, blijft onzeker. (8, 9, 10)

Hoeveel mensen zitten onder 75 nmol/L?

In twee oudere Nederlandse cohorten zat 68% van de deelnemers aan LASA en 78% van de deelnemers aan de New Hoorn Study onder 75 nmol/L. In maart 2023 zat ook ongeveer driekwart of meer van de onderzochte mannen van 18–69 jaar in het Noord-Nederlandse Lifelines-cohort onder die waarde. Bij de mannen van 50–69 zat tegelijk 13% onder de officiële tekortgrens van 30 nmol/L. Het actuele landelijke percentage onder 75 blijft open. (11, 12)

Eerst bloedonderzoek, dan de dosis bepalen

Wie op een bloedwaarde wil sturen, begint met een uitgangsmeting van 25(OH)D. Daarmee weet je hoe ver je van 75 af zit. Bij 45 nmol/L heb je bijvoorbeeld een stijging van 30 nmol/L nodig. Bij 65 nmol/L is dat 10 nmol/L. Voor gezonde volwassenen adviseert de Endocrine Society om alleen gericht te testen als daar aanleiding voor is. (10)

Zhuang en collega’s vergeleken uitkomsten uit gerandomiseerde studies. Hun schattingen geven het gemiddelde verschil met de controlegroepen weer. Leg de stijging die jij nodig hebt naast deze groepsschattingen om een idee te krijgen van de orde van grootte. (13)

Dagelijkse dosis vitamine D/ Geschat gemiddeld verschil in bloedwaarde door suppletie

1.000 IE (25 µg)     +28 nmol/L

2.000 IE (50 µg)     +37 nmol/L

3.000 IE (75 µg)     +40 nmol/L

Bij een lagere uitgangswaarde stijgt de bloedwaarde gemiddeld sterker bij dezelfde dosis. Ook lichaamsgewicht en de duur van gebruik spelen mee. Je eigen respons bepaalt welke dosis bij je past. (14, 15)

Bij een duidelijk lage uitgangswaarde is 3.000 IE vitamine D3 per dag een dosis die ik overweeg om naar het streefgebied toe te werken. Zit je al in dat gebied, dan gaat het om het behouden van je waarde. Tel de vitamine D uit al je supplementen mee. De Europese bovengrens voor langdurige totale inname bij volwassenen is 4.000 IE (100 µg) per dag uit voeding en supplementen samen. (16)

Bespreek een uitslag onder de Nederlandse tekortgrens met je huisarts. Als er aanleiding is om je respons te controleren, kan een nieuwe meting na ongeveer 8–12 weken helpen om de dosis bij te stellen. (17)

Bronnen

(1) Gezondheidsraad – https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/2012/09/26/evaluatie-van-de-voedingsnormen-voor-vitamine-d

(2) Carlberg en Velleuer, 2024 – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38337682/

(3) Liu et al., 2006 – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16497887/

(4) Ekmekcioglu en Poteser, 2025 – https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12029153/

(5) Durup et al., 2015 – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25710567/

(6) McCullough et al., 2019 – https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6376911/

(7) Pittas et al., 2023 – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36745886/ · Figuur 3 – https://d2dstudy.org/wp-content/uploads/2024/02/2023-Pittas-AnnInternMed-vitamin-D-and-t2DM-IPD.pdf

(8) Workshoprapport over vitamine D, 2015 – https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4463009/

(9) VITAL – https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1809944

(10) Endocrine Society, 2024 – https://www.endocrine.org/clinical-practice-guidelines/vitamin-d-for-prevention-of-disease

(11) Cashman et al., 2016, tabel 4 – https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5527850/

(12) Verbakel et al., 2025, tabel 2 – https://www.nature.com/articles/s41430-025-01667-1.pdf

(13) Zhuang et al., 2023, tabel 5 – https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10488712/

(14) Rupprecht et al., 2023 – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37764770/

(15) Ekwaru et al., 2014 – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25372709/

(16) EFSA, 2023 – https://doi.org/10.2903/j.efsa.2023.8145

(17) Giustina et al., 2024 – https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11405507/

(18) Hoorn-studie – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19226272/

(19) UK Biobank – https://www.frontiersin.org/journals/nutrition/articles/10.3389/fnut.2021.740855/full

(20) VITAL-deelonderzoek naar telomeren – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40409468/

(21) Onderzoek naar VO₂max – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30373395/

(22) Carpagnano et al. – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32772324/

(23) D-Health – https://www.bmj.com/content/381/bmj-2023-075230

(24) TARGET-D – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42702500/

(25) Bischoff-Ferrari et al. – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16825677/

(26) Expertconsensus osteoporose – https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11836767/